UŽICE

Davne 1537. godine, u selu Vrutci, nedaleko od Užica, završeno je štampanje Četvorojevanđelja, prve štampane knjige na tlu današnje Srbije. Monah Teodosije i njegova sabraća u manastiru Rujno ostavili su trajan spomenik srpske pismenosti, samo osam decenija posle Gutenbergovog otkrića pokretnih slova koje je otvorilo novu eru u razmeni poruka među ljudima. Taj podvig rujanskih monaha simboličan je početak ove priče o Užicu, o njegovom istorijskom i ovovremenom trajanju, koja se stavlja na svetsku računarsku mrežu sa ciljem da ovaj grad, njegovo kulturno nasleđe i savremeni život u njemu budu i na taj način dostupni zainteresovanim čitaocima.

Užice se u pisanim dokumentima pod tim imenom prvi put pominje 9. oktobra 1329. godine, u jednoj zadužnici iz dubrovačke kancelarije, mada neki istoričari prepoznaju Užice u Povelji vizantijskog cara Vasilija II iz 1020. godine, gde se u spisku mesta Beogradske episkopije pominje naselje pod nazivom Omcon. A tragovi ljudskog života otkriveni na više lokacija u ovom kraju potiču još iz neolita (5.500 g.p.n.e.). Za Užice se tvrdi da je varoš keltskog porekla, staro oko 20 vekova. I iz rimskog i vizantijskog perioda ovde su pronađeni tragovi razvijenih naselja

U srednjovekovnoj Srbiji, za vreme dinastije Nemanjića (XII-XIV vek), u ovom kraju su poznate velikaške porodice Rastislalića, Vojinovića i Altomanovića. Moćnog Nikolu Altomanovića srušio je knez Lazar, uz pomoć bosanskog kralja Tvrtka, otprilike 1373. godine. Posle pada Srbije pod tursku vlast 1459. godine, Užice se u turskim zemljišnim knjigama pominje 1476. kao selo, ali u XVI veku doživljava brzi uspon. Kada ga je 1664. godine posetio turski putopisac Evlija Čelebija imao je odlike razvijenog grada, sa oko 5.000 kuća i 15.000 stanovnika. Užice je od Turaka prvi put oslobođeno u Prvom srpskom ustanku 1805, pa 1807, a tursko stanovništvo potpuno ga je napustilo 1862. godine, posle velikog požara u kome je izgoreo ceo turski deo varoši. Od tada novo srpsko stanovništvo gradi svoj novi grad.

U Užicu su prva redovna osnovna škola i gimnazija počele da rade 1839. godine, pošta - 1841, bolnica - 1853, čitalište - 1856. A 1866. godine Užice se i zvanično svrstava među varoši u Srbiji. Generalni regulacioni plan "okružne varoši Užice" završen je 1891. (prvi potiče iz 1863), struja je uvedena vrlo rano - 1900, a telefon 1904. U leto 1912. godine Užice je železničkom prugom povezano sa Beogradom. Svemu tome osnova je razvijeno zanatstvo i trgovina. Još u drugoj polovini XVI veka ovde živi trgovačka kolonija Dubrovčana, o čemu ima podataka u dubrovačkom arhivu. A već 70-tih godina prošlog veka počinje industrijska proizvodnja (čoje i ćebadi, kože...).

Dva svetska rata znače i za Užice godine stradanja i nazadovanja. Ali ovaj XX vek donosi Užicu solidnu razvijenost, industrijalizaciju, urbanizaciju i veliki priliv stanovništva.

Užice je danas moderan grad, jedan od makroregionalnih centara Srbije, najveći grad i administrativni centar zapadne Srbije (Zlatiborski okrug). Opština Užice zauzima teritoriju od 667 kvadratnih kilometara sa 41 naseljem i 82.723 stanovnika, a u samom gradu živi 53.607 stanovnika.

U privredi i vanprivredi registrovano je preko 2.000 preduzeća u društvenoj, državnoj i privatnoj svojini. Od toga preko 70 odsto je u industrijskoj proizvodnji, gde najvažnije mesto zauzimaju metaloprerađivačka i metalna industrija (Valjaonica bakra, Valjaonica aluminijuma, Prvi partizan-Namenska, Fasau), hemijska (Kotroman), građevinska (Zlatibor, Jedinstvo), i grafička industrija (Dimitrije Tucović, Rujno). Deluje niz kulturno-obrazovnih institucija (Biblioteka, Pozorište, Muzej, Galerija, Uciteljski fakultet, Viša tehnička škola, Naučno-istraživački centar). U opštini Užice radi 5 srednjih škola (gimnazija i 4 stručne škole) i 9 osnovnih škola u kojima se školuje oko 15.000 učenika.

Užice je na zadovoljavajući način rešilo vitalne funkcije vodosnabdevanja, grejanja i gradske čistoće. Izgradnjom akumulacije "Vrutci" rešeno je snabdevanje pijaćom vodom i za XXI vek. U projektu je izgradnja gasovoda koji će grejanje učiniti rentabilnijim i čistijim. O ekološkim problemima brigu vodi Ekološki fond opštine.

Ratovi na prostoru bivše Jugoslavije u poslednjoj deceniji, ekonomske sankcije međunarodne zajednice i bombardovanje NATO pakta 1999. godine doneli su stagnaciju u razvoju, pad industrijske proizvodnje i životnog standarda stanovništva.

Pogledajte još:
O Užicu u enciklopediji Britanika

Užice na prvi pogled

Forum Užičana

Užice kao razglednica

Užice bez žice - Wireless Užice
uzice.org
Užice Online


www.uzice.net