Prijepolje

PrijepoljeSa 830 kvadratnih kilometara površine opština Prijepolje obuhvata jugozapadni deo Republike Srbije. U 82 naseljena mesta, prema poslednjem popisu iz 1991. godine, živi 46525 stanovnika, čiju strukturu čine: 53,2% Srbi, 43,4% Muslimani, 1,6% Crnogorci i 1,8% ostali.

Karakteristike njenog terena su pretežno brdsko-planinske, a reka Lim je preseca skoro na dva simetrična dela pravcem jugoistok-severozapad.

Privredno i političko sedište opštine je grad Prijepolje sa više od 17000 stanovnika. Lociran je na platou između obala Lima i Mileševke, na nadmorskoj visini od 440 m, okružen talasavim živopisnim brdima, od kojih su Sokolica i Gradina posebno atraktivni i čine ujedno prirodne simbole grada.

Kako je zabeleženo u "Istoriji države i prava", Prijepolje je 1332. godine "bilo grad
trgovište, trgovačko naselje", a trinaest godina kasnije pominje se u pisanim dokumentima kao Merkatum Prijepolje. Preko njega je vodio karavanski put od Dubrovnika do Soluna i Carigrada. Zajedno sa svojom okolinom rano je ušao u sastav srpske srednjevekovne države, pa je njegova prošlost burna i bogata krupnim događajima i promenama.

Manastir Mileseva
Manastir Mileševa

Razne civilizacije ostavile su svoje neizbrisive tragove. Na to podsećaju brojne arheološke iskopine iz rimske i kasne antičke epohe. Na lokalitetu Kolovrat, predgrađu Prijepolja, otkrivena je i istražena nekropola koja ukazuje da je reč o značajnom urbanom naselju, gradu u kome su boravili ugledni carski dostojanstvenici u vremenu od II do IV veka. U selu Izbičnju, na levoj obali Lima, nalaze se ostaci Kovingrada, gde na jednoj kamenoj ploči stoji zapis: "Sva ova s mnogo truda podignuta zdanja koja gledaš: bedeme, hramove, kuće, fontane, staje, atrije, kupatila, sve to uz Hristovu pomoć, za nekoliko godina podiže Episkop Stefan, za vlade cara Justina" (period 527-565. godine).

Grad na Limu i Mileševki izrastao je u krilu manastira Mileševe, slavne zadužbine kralja Vladislava, koji je utemeljen 1234. godine u pitomoj dolini, pet kilometara uzvodno od ušća Mileševke. Zahvaljujući činjenici da se odlikuje izuzetnim freskama i što se u njemu dugi niz godina nalazio grob Svetog Save, prvog srpskog arhiepiskopa i prosvetitelja, manastir Mileševa imao je izuzetan ugled. U njemu se 1377. godine krunisao bosanski ban Tvrtko za kralja Bosne i Srbije. Tokom XV veka ovde je bilo sedište Mileševske mitropolije, a u XVI veku radila je i jedna od prvih srpskih štamparija.

Manastir Davidovica
Manastir Davidovica

Najčuvenije freske Mileševe su autentični lik Sv. Save i opevani Beli anđeo, kojim je Evropa pozdravila Ameriku kada su svojevremeno proradile satelitske veze između dva kontinenta. Kao kulturna riznica, Mileševa je stavljena pod zaštitu UNESKO.

Pored Mileševe, značajni su manastiri Mili i Davidovica, koji je obnovljen 1998. godine. Za vreme turske vladavine podignuto je više objekata koji imaju ne samo kulturni već i turistički značaj. Među njima najpoznatiji su tri džamije i Sahat-kula, kuća Musabegovića, Šećeragića i Cvijovića, koje svedoče o istočnjačkoj kulturi i izuzetni su spomenici građevinarstva.

Mnogi Prijepoljci učestvovali su u Prvom srpskom ustanku, Babunskoj buni 1875. godine, Javorskom ratu 1876. godine, Raoničkoj buni, balkanskim ratovima i u oba svetska rata. U slavu palih boraca i žrtava fašističkog terora, kao i značajnih istorijskih događaja na području opštine, podignuto je 130 spomen-obeležja, među kojima je najznačajniji spomenik "4. decembar", sa spomen-bolnicom i kosturnicom.

Danas, zahvaljujući naporima društvene zajednice, Prijepolje ima razvijenu tekstilnu, obućarsku, metalnu, hemijsku i građevinsku industriju, relativno razvijenu trgovinu, komunalnu delatnost, poljoprivredu, ugostiteljstvo i turizam. U usponu je i privatni sektor koji ima preko 730 registrovanih preduzeća i samostalnih radnji.

Kanjon Lima
Kanjon Lima

U društvenom sektoru zaposleno je 9122 radnika, a u privatnom 682. Preko 1200 radnika ima visoko ili više obrazovanje, 1800 je sa srednjom stručnom spremom, a ostali su VKV ili KV radnici.

Nosioci privrednog razvoja opštine su Tekstilni kombinat "Ljubiša Miodragović", FAP Livnica, Fabrika obuće "Limka", Industrija konfekcije "Iris", Hemijska industrija "Elan", Građevinsko preduzeće "Rad" i drugi kolektivi.

U razvoju poljoprivrede postignuti su značajni rezultati zahvaljujući velikim delom Zemljoradničkoj zadruzi "Poljoprodukt". Usluge prevoza obavlja "Polimljetrans", koje radi u sastavu užičke "Rakete". Komunalno preduzeće "Lim" vrši vodosnabdevanje, brine o čistoći grada, izgrađuje i održava objekte vodovoda i kanalizacije. Uredno snabdevanje električnom energijom u nadležnosti je elektrodistribucije koja se stara o izgradnji i rekonstrukciji celokupne elektro-mreže na području opštine.

Prijepoljsko ugostiteljstvo i turizam oličeni su najvećim delom u hotelima "Park" i "Mileševa", ali i nekoliko privatnih ugostiteljskih radnji. Svi oni, uz postojeće prirodne uslove, pružaju mogućnost za potpuniji razvoj turizma. Planinski prostori Zlatara, Jadovnika, Crnog Vrha, Lise i ostali, zatim reke Lim, Mileševka i Dubočica, koji obiluju divljači i ribom, predstavljaju posebnu atrakciju za lovce i ribolovce.

Kad je reč o obrazovanju izvršen je potpun obuhvat dece školovanjem. Nastava se odvija u devet osnovnih škola i tri srednje škole, a postoje i četiri predškolske ustanove. Na visokom nivou organizovano je i zdravstvo. Zdravstvenu zaštitu uspešno obavljaju 102 lekara, od kojih su trećina specijalisti.

Značajni rezultati ostvareni su na polju kulturne i informativne delatnosti. Pod okriljem Doma revolucije već dve decenije održava se značajna manifestacija "Seoski dani Sreten Vukosavljević". U Domu je smeštena Matična biblioteka "Vuk Karadžić".

Od 1952. godine u Prijepolju izlazi zavičajni list "Polimlje", koji je konstituisan u javno preduzeće za informisanje, u čijem okviru je i radio stanica pod istim nazivom.

Pečat prijepoljskoj kulturi daje i Zavičajni muzej koji je sakupio značajno arheološko i etnološko blago. U njegovom sastavu je i posebna muzejska postavka u Memorijalnom centru "Boško Buha" u Jabuci.

U Prijepolju više decenija radi i štamparija "Mileševa", koja uspešno nastavlja tradiciju mileševskih štampara iz 16. veka.

Prijepolje je grad sporta i sportista. Pored FK "Polimlje" koji deluje već 78 godina, postoji još dvadesetak klubova koji okupljaju blizu 1800 članova. Pored stadiona, bazena i više sportskih igrališta, grad ima sportsku dvoranu i četiri sportske školske sale. Svoju afirmaciju prijepoljski sport dostigao je odgojem vrhunskih sportista - košarkaša, fudbalera, atletičara, odbojkaša... Košarkaški as Vlade Divac, ime svog grada proneo je širom svetskih meridijana.

U svojoj bogatoj i burnoj istoriji Prijepolje je iznedrilo mnoge značajne ličnosti na polju kulture, nauke i umetnosti. Danas je Prijepolje moderan grad otvorenih kapija.


Korišćen je materijal iz monografije opštine Prijepolje. Autori teksta: Zorica Popadić, Ljubomir Matović i Svetlana Mirković.
Pogledajte još:
www.prijepolje.org
www.prijepolje.net
Diskusiona grupa Prijepoljaca


www.uzice.net